Korneel Barre Elmi
Aragti Siyaasadeed
Korneel ayaa Yiri
Shirka Xawaadle lama hor istaagi karo: Qoono oo si adag uga hadlay karaamada Ugaaska, midnimada beesha, iyo muhiimadda doorashada Hirshabeelle
Waxaa si weyn u soo jiitay dareenka bulshada Xawaadle iyo guud ahaan Soomaalida hadalladii culusaa ee uu jeediyay Mas’uul sare Maxamed Xasan Ibraahim (Qoono), kuwaas oo si toos ah u taabanayay karaamada Ugaaska, xorriyadda ay madaxda iyo waxgaradka beeshu u leeyihiin shirarkooda, iyo waajibaadka saaran bulshada Xawaadle ee ku aaddan ka qeybgalka doorashooyinka ka socda Hirshabeelle.
Qoono wuxuu si cad u sheegay in “Ugaas aan la aflagaadeyn karin”, isagoo carrabka ku adkeeyay in dhaqanka Xawaadle uusan aqbaleyn meel ka dhac loo geysto Ugaaska ama cid kasta oo sumcadda iyo magaca Ugaaska gadaashiisa ku gambaneysa si ay u kala furfurto bulshada. Hadalkaasi wuxuu xambaarsanaa fariin cad oo ku wajahan kuwa isku dayaya in ay siyaasadda ku dhex qariyaan sharaf-dhac iyo kala qeybinta beesha.
Dhanka kale, waxaa nasiib darro weyn ah in wasiir kasoo jeeda Xawaadle uu yiraahdo “mas’uuliyiinta Xawaadle ma shiri karaan” ama uu si toos ah ama si dadban u hor istaago shir ay beeshu leedahay. Taasi ma aha oo kaliya gef siyaasadeed, balse waa arrin dhaawaceysa karaamada, midnimada iyo madax-bannaanida talo wadaagga beesha. Qoono wuxuu si taariikhi ah u xusay in tan iyo 1954-kii, xilligii ay soo baxayeen wasiirradii ugu horreeyay ee Xawaadle oo uu hormuud u ahaa Alle ha u naxariistee Wasiir Cali Jimcaale, aan marna la arag wasiir Xawaadle ah oo hor istaagaya shir ay beeshu leedahay. Sidaas darteed, waxa muuqata in tallaabadaasi tahay mid ka baxsan dhaqankii iyo tubtii siyaasadeed ee ay beeshu ku caan baxday.
Waxaa habboon, lagama maarmaan-na ah, in Wasiir Daahir Shire uu bixiyo raalli-gelin buuxda oo ku socota madaxda, waxgaradka iyo dhammaan bulshada Xawaadle ee uu saameeyay baaqashada ama hor-istaagga shirkii la qorsheeyay. Sidoo kale, haddii la doonayo in xaaladda la saxo oo kalsoonida dib loo soo celiyo, waxaa lagama maarmaan ah in wasiirku si muuqata uga qeyb qaato qabsoomidda shirka xiga, islamarkaana uu kaalin ka qaato fududeynta iyo kharashaadka ku baxaya.
Hadalka Qoono kuma ekaan difaaca karaamada Ugaaska iyo xaqa shirka, balse wuxuu si qoto dheer u iftiimiyay arrin ka weyn muranka taagan: mustaqbalka matalaadda siyaasadeed ee Xawaadle ee Hirshabeelle. Wuxuu xusay in Xawaadle aysan si buuxda uga faa’iideysan doorashooyinkii ka dhacay Muqdisho, taas oo keentay in saamigii ay ku yeelan lahaayeen goleyaasha deegaanka iyo saameynta siyaasadeed ay yaraato. Sidaas darteed, ujeeddada shirarka noocan oo kale ah ma aha kala qoqob, ee waa baraarujin siyaasadeed—baraarujin ku wajahan in Xawaadle si buuxda uga qeyb gasho diiwaangelinta iyo doorashada hadda socota, si ay u yeelato miisaan siyaasadeed oo u qalma baaxadda iyo doorka ay ku leedahay Hirshabeelle.
Xaqiiqdu waxay tahay in marka beel si xoog leh uga muuqato diiwaangelinta iyo ka qeybgalka doorashada, ay xisbiyada iyo dhinacyada siyaasadeedba ku qasbanaadaan in ay soo sharaxaan musharraxiin ka tirsan beeshaas. Taasi waxay si toos ah u kordhineysaa fursadda ay beeshu ku heli karto xubno badan oo ka tirsan goleyaasha deegaanka iyo hay’adaha dowlad-goboleedka. Sidaa darteed, shir kasta oo lagu abaabulayo baraarujinta, mideynta iyo jihaynta siyaasadeed ee Xawaadle waa shir dan guud xambaarsan, mana mudna in la carqaladeeyo ama laga horyimaado.
Waxaa kale oo muhiim ah in la fahmo in talada Hirshabeelle aan lagu hanan karin hadal keliya, balse lagu hanan karo tirada cod-bixiyeyaasha, abaabulka bulshada, iyo joogitaanka siyaasadeed ee doorashada. Haddii Xawaadle maanta si mideysan uga qeyb qaadato doorashada, berri waxay heli kartaa awood ay ku saameyso jihada Hirshabeelle, kuna xaqiijiso in talada deegaanka ay ka muuqato miisaankeeda bulsho iyo siyaasadeed. Taasi ma aha dano gaar ah, balse waa xaq siyaasadeed oo ku dhisan ka qeybgal, tiro iyo diyaar-garow.
Sidaas darteed, gunaanadka arrintan wuxuu noqonayaa mid cad:
* Shirkii baaqday waa in si deg-deg ah dib loogu qabtaa.
* Wasiir Daahir Shire waa inuu bixiyo raalli-gelin buuxda, kana qeyb qaataa qabanqaabada iyo kharashaadka shirka xiga.
* Bulshada Xawaadle waa in lagu baraarujiyo ka qeybgalka doorashada Hirshabeelle si ay u yeelato matalaad buuxda iyo saameyn siyaasadeed oo muuqata.
* Golaha la dhisayo waa inuu yeeshaa magac cusub oo sharaf, sumcad iyo ujeeddo mideyn leh xambaarsan, halkii laga adeegsan lahaa magac horey ugu xirmay waayo-aragnimo siyaasadeed oo muran badan dhalisay.
Ugu dambeyn, arrintani ma aha muran ku eg shaqsiyaad ama xilal, balse waa imtixaan ku saabsan sida Xawaadle uga jawaabeyso fursad siyaasadeed oo taagan. Haddii la doonayo sharaf, midnimo, matalaad iyo talo lagu yeesho Hirshabeelle, waxaa lama huraan ah in la ilaaliyo karaamada Ugaaska, la dhowro xaqa shirarka beesha, lana taageero abaabul kasta oo horseedaya in bulshada ay si buuxda ugu soo baxdo doorashada.
Mahadsanidiin.
Barre Elmi