Warbixin cusub oo lagu daabacay website-ka madasha caalamiga ah ee (Gulf International Forum) ayaa ka digtay in fiilooyinka muhiimka ah ee badda hoosteeda mara laga yaabo in ay bartilmaameed cusub u noqdaan weerarrada soo socda ee Xuutiyiinta ee Badda Cas, taasoo muujinaysa khatar isa soo taraysa oo si weyn u carqaladayn karta isgaarsiinta iyo dhaqaalaha caalamka.
“Shabakadda fiilooyinka isgaarsiineed ee muhiimka ah ee biyaha hoostooda waxay noqon kartaa bartilmaameed jilicsan oo ku habboon weerarka soo socda ee Xuutiyiintaโ ayaa lagu yiri warbixinta.
Weerarada Xuuthiyiinta ee lagu bartilmaameedsanayo maraakiibta ganacsiga ee ku sugan badda cas ayaa halis weyn ku ah isu socodka badda, balse waxaa suuragal in kooxdu fuliso r ka dhan ah fiilooyinka isgaarsiinta ee badda hoosteeda mara sida uu sheegay wasiirka warfaafinta, dhaqanka iyo dalxiiska ee xukuumadda fadhigeedu yahay magaalada Cadan ee caalamku aqoonsan yahay.
Toddobaadyo ka hor, bog Telegram ah oo ay leeyihiin kooxda Xuuthiyiinta ayaa daabacay warbixin ay ku lifaaqan yihiin sawir muujinaya khariidadda shabakadaha fiilooyinka internet-ka iyo isgaadhsiinta ee mara badda cas iyo gacanka Carabta.
Fiilooyinka internet-ka waa mid ah kaabayaasha ugu muhiimsan adduunka, iyada oo loo adeegsado in ka badan 95% xogta caalamiga ah iyo isgaarsiinta dunida, waxaana maalin kasta la isku marsiiya iswaydaaris dhaqaale oo dhan $10 trillion.
Sida ku cadda xogta rasmiga ah ee ku jirta bogga rasmiga ah Hayโadda Isgaarsiinta Qaranka (NCA) Soomaaliya waxaa laga isticmaalaa ilaa afar fiilo oo ah kuwa fiber optic-ga.
Xargaha badda hoosteeda ee fiber optic-ga ee Soomaaliya laga isticmaalo oo afar ah ayaa lagu kala magacaabaa Gulf2Africa, DARE, Peace iyo Eassy. Marka laga reebo Eassy oo gabi ahaanba ku wareegsan qaarada afrika, saddex kale waxaa ay ku dhamaadan geeska ayga oo soo mara badda cas.
Wasiirka wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoolajiyadda Soomaaliya Jaamac Xasan Khaliif ayaa BBC-da u sheegay inkasta oo Soomaaliya ay arrinta ay ka qabto walaac la mid ah dunida inteeda kale haddana ay filayaan in kooxdu aysan ku dhiirran karin fulinta weerar noocaas ah.
โRuntii waa jirtaa cabsi badan iyo xaalado kala duwan oo is soo taraya oo laga qabo in kooxda xuutiyiinta ay carqaladeeyna habsami u socdka gancsiga iyo isgaarsiinta aduunka, ayaga oo jaraya xargaha fiber optic-gaโ ayuu yir wasiirka oo BBC-da u warramay.
Inkasta oo uu jiro walaac heer calami ah hadda wasiirku waxa uu tillmaay in Xuutiyiinta aysan lahyeen awoodda ay ku jaraan xargaha mara bada hoosteeda.
โGanacsi fara badan iyo isgaarsiinta aduunka ayaa ku xiran habsami u socodka xargahaan, waana na samaaynaysa hadii ay dhacdo, laakin awooddaas kooxdu ma lahanโ ayuu yiri Wasiirka wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoolajiyadda Soomaaliya .
Sida ku cadda xogta rasmiga ah ee ku jirta bogga rasmiga ah Hayโadda Isgaarsiinta Qaranka (NCA) Soomaaliya waxaa laga isticmaalaa ilaa afar fiilo oo ah kuwa fiber optic-ga.
Xargaha badda hoosteeda ee fiber optic-ga ee Soomaaliya laga isticmaalo oo afar ah ayaa lagu kala magacaabaa Gulf2Africa, DARE, Peace iyo Eassy. Marka laga reebo Eassy oo gabi ahaanba ku wareegsan qaarada afrika, saddex kale waxaa ay ku dhamaadan geeska ayga oo soo mara badda cas.
Wasiirka wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoolajiyadda Soomaaliya Jaamac Xasan Khaliif ayaa BBC-da u sheegay inkasta oo Soomaaliya ay arrinta ay ka qabto walaac la mid ah dunida inteeda kale haddana ay filayaan in kooxdu aysan ku dhiirran karin fulinta weerar noocaas ah.
โRuntii waa jirtaa cabsi badan iyo xaalado kala duwan oo is soo taraya oo laga qabo in kooxda xuutiyiinta ay carqaladeeyna habsami u socdka gancsiga iyo isgaarsiinta aduunka, ayaga oo jaraya xargaha fiber optic-gaโ ayuu yir wasiirka oo BBC-da u warramay.
Inkasta oo uu jiro walaac heer calami ah hadda wasiirku waxa uu tillmaay in Xuutiyiinta aysan lahyeen awoodda ay ku jaraan xargaha mara bada hoosteeda.
โGanacsi fara badan iyo isgaarsiinta aduunka ayaa ku xiran habsami u socodka xargahaan, waana na samaaynaysa hadii ay dhacdo, laakin awooddaas kooxdu ma lahanโ ayuu yiri Wasiirka wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoolajiyadda Soomaaliya .
โAqoon tiknoolajiyadda oo heerkaas gaarsiisan kooxdu ma lahan marka waa ay ku adkaan doonta in wax badan ay sameeyaanโ ayuu hadalkiisa sii raaciyay.
Sanadkii 2017-kii markii ay cilad ku timid fiilada Fibre Optic ee badda hoosteeda ee laga isticmaalo Koonfurta Soomaaliya ayaa waxaa ka dhashay khasaare dhaqaale oo weyn, sidii ay xilligaasi sheegtay Dowladda Soomaaliya.
Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay xilligaasi in internet-ka goโan awgiisa ay maalin walba Soomaaliya khasaaraysay lacag dhan $10m dollar.
Shaafici Shariif Maxamed oo ka faallooda dhaqaalaha iyo ganacsiga ayaa qaba in Soomaaliya oo ku jirta dalalka ugu jaban qiime ahaan dhanka internet-ka ay arrintan dhan walba ka sameeyn doonto.
โSoomaaliya waa wadanka sadexaad ee ugu raqiisan internet-ka marka hadii uu goโo waxaan ognahay in ay ka dhallan doonto saameeyn dhaqaale oo weynโ.
Sidoo kale Sandhool Axmed Geelle oo ah fallanqeeye arrimaha dhaqaalaha iyo siyaasadda ayaa dhankiisa qaba in dhan walba oo noolasha ka mid ah ay Soomaaliya uu ka saameyn toadii ay kooxdu xargaha jarto .
โSoomaaliya waa wadanka kali ah ee aan lacag lahayn ee isticmaala lacaga digitaalka ah meel walba miyi iyo magaalo ,marka si weyn ayay arrintaan noo saameyn doontaโ ayuu BBC-da u sheegay.
โCaafimadka ganacsiga iyo waxbarashad ayuu sameeyn doona โ ayuu hadalkiisa sii raaciyay .
Ma jiraa internet-ka oo Soomaaliya heli karto hadii la jaro fiilooyinka fiber optic-ga.
Wasiirka wasaaradda isgaarsiinta iyo tiknoolajiyadda Soomaaliya Jaamac Xasan Khaliif waxaa uu sheegay in ay jiraan habab kale oo la isticmaali karo hadii la jaro fiilooyinka fiber optic-ga.
โ internet-ka dalka laga isticmaalo oo dhan ma ahan fiber optic-ga kuwa kale ayaa jira taas oo ay gacanta ku hayaan shirkadaha isgaarsiinta dalka โ ayuu yiri wasiir Jaamac Xasan Khaliif.
Tallaabooyinka Xuutiyiinta ee arrinta ayuu sheegay in ay indhaha ku hayaan oo ay qabaan walaac la mid ah kan caalamka .
Shaafici Shariif Maxamed ayaa dhankiisa qaba in ay adkaan doonto in la helo badalka fiber optic-ga hadii uu goโ
Waxaa uu sheegay in uu jiro internet satalaytka ah kaas oo ah mid ah qaali ah oo aadna u hooseeyo xawaarihiisu.
โMarkii la isticmali jiray internet-ka satalaytka waxaan xasuustaa in halkii dollar uu ahaa 500 oo mega byte (MP) haddana waa ilaa 3Gbโ ayuu yiri.
Sandhool Axmed Geelle ayaa rumeeysan in shirkadaha gaarka loo leeyahay ay ku adkaan doonto in ay Keenan badelka fiber optic-ga.
โ Ma sahlana in si dhaqso ah loo helo badelka fiber optic-ga waxaana arintu ay noqon doonta dhaawac culusโ ayuu kusii daray.
Sameeynta dhaqaale ee aduunka
Dalka Yemen iyo guud ahaan badda cas waa meel xasaasi ah marka laga hadlayo isgaarsiinta aduunka iyo xargaha muhiimka ah ee internet-ka
Shaafici Shariif Maxamed oo ka faallada dhaqaalaha iyo ganacsiga ayaa qaba in hadii kooxda Xuutiyiinta ay qaadaan weerarro ka dhan ka xargaha muhiimka ah ee badda hoosteeda mara ee internert-ka iyo isgaariisinta ay ka dhallan karto sameyn dhaqaaale oo xun oo aduunka oo dhan ah.
โWaxaan ognahay in muddooyinkii danbe gancsiga iyo dhaqaalahu ay ka mid noqdeen hubka siyaasadda ee lagu dagaalo, Xutiyiintu waa ay dareensan yihiin taas waana sababta keentay in ay ku hanjabaanโ ayuu yir Shaafic Shariif Maxamed.
Hadii ay qaadaan tallabadaan ayuu sheegay in ay suurtagal tahay in aduunka uu kala goโ.
โkooxdu hadii ay jaraan xargahaan waxaa dhici doonta in aduunku uu kala goโ waayo xaragahaan waxaa ay isku xiraan Afrika,Aaasiya iyo Yurubโ ayuu hadalkiisa sii raaciyay .
Sidoo kale Sandhool Axmed Geelle oo fallanqeeye dhaqaalaha iyo siyaasadda ayaa sheegay in saameeynta arrinta ay tahay mid aan la yareeysan Karin, balse kooxda Xutiyiintu aysan ku dhiiran dooni tallaabadaas in ay qaadn.
โKooxdu horey waxaa ay u joojiyeen Maraakiibtii gancsiga ee mari jiray Badda Cas, haddana hadii uu sii socdo weerarka ka dhanka ah wax walba oo ay sameyn karaan ayay sameeynayaanโ ayuu yiri Sandhool Axmed Geelle.
โDhaqaalaha aduunka dhaawac weyn ayay kooxdu gaarsiiyeen, marka hadii ay jaraan xariga Fiber optics oo yaalla aduunk dhan 25 kun oo kiilomitir waxay noqon doonta mid si weyn dunida u waxyeeleysaโ ayuu hadalkiisa sii raaaciyay .