Wax yar ayaa ka dhiman bilashada bisha barakaysan ee Ramadaan taas oo ka mida bilaha ugu xurmada badan Islaamka, af xirka bishaasna ay tahay cibaado in ka badan labo bilyan oo musliim caalamka ku nool ay gutaan.
Afurka iyo saxuurtu waa labo ka mida xiliyada ugu cunista iyo cabida badan laakiin waxaa muhiim ah inaad ogaato sida cunooyinkaas ay nafaqo ahaan iyo caafimaad ahaan ugu wanaagsan yihiin jirkaaga.
Kerry Torrens, waa khabiir nafaqada ah wuxuu sheegay in faa’iidooyinka iyo dibu dhacyada ay keeni karaan helida cuno nafaqaysan. Sidaas oo kale daraasado ayaa xusaya in soonku sababo in caafimaadkagu kor u kaco.
Inkasto oo Soonku leeyahay faa’iido ka weyn midda muuqata haddana waxaan dul istagaynaa waxyaabaha si gaara uu ugu leeyahay faa’iidoonka gaarka ee ka muuqan kara jirkaaga.
1. Dheefshiidka iyo hoormoonnada
Marka aanad wax cunin in muddo ah, jirkaagu waxa uu la qabsanayaa isbeddelka heerarka hoormoonka si uu baruurta jidhka ku kaydsan uga dhigo mid la heli karo oo loo bilaabo hababka hagaajinta.
Waxa kale oo jira isbeddel ku yimaadda muujinta hidde-sidaha kaas oo kordhiya awoodda murqahaagu si ay u isticmaalaan dufanka.
2. Dhimista miisaanka
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Daraasado lagu sameeyay barnaamijyada soonka ee joogtada ah si loo go’aamiyo haddii ay waxtar u leeyihiin hagaajinta habka jidhka iyo calaamadaha caafimaadka kiliinikada ee la xidhiidha cudurka.
Cilmi baarisyadu waxay muujiyaan in dhamaantood cafimaad u yihiin habdhiska jirka iyo dhimista miisaanka qofka.
Waxaa tilmaamaha caafimaadku muujiyaan in Soonka uu jirka u leeyahay waxtar dhimista miisaanka kaas oo hoos u dhaco 3% ilaa 7% dufanka jidhka halka wadarta a kolestaroolka ay ka dhigto 10% ilaa -21%, iyo triglycerides (≈14%-42%) ee dadka miisaanka caadiga ah.
Tani waa faa’iido caafimaad oo jir ahaan muuqata marka qofku soomo bisha Ramadaan sida culimada caafimaadku sheegayaan.
3. Maaraynta sonkorta dhiigga
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Daraasado dhowr ah ayaa taageeraya soonka si ay u wanaajiso xakameynta sonkorta dhiigga oo ay suurtagal tahay in ay yareyso khatarta cudurka macaanka, in kasta oo jinsiga laga yaabo in uu qayb ka qaato waxaana loo baahan yahay daraasado badan.
Kuwa qaba nooca 2-aad ee sonkorowga, faa’iidooyinka soonka ee joogtada ah waxaa ka mid ah hoos u dhaca gulukooska soonka iyo insulinta soonka, yaraynta caabbinta insulin iyo hoos u dhaca heerarka hoormoonka rabitaanka cuntada, leptin.
4. Mindhicirka
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Mindhicirku waa mid ka mida xubnaha uur ku jirtaa ee qofka hayana shaqo muhim u ah caafimaadka iyo nolosha intaba.
Daraasaduhu waxay soo jeedinayaan faa’iido kale oo soonku leeyahay, waana saameynta wanaagsan ee uu ku leeyahay kala duwanaanta iyo tirada bakteeriyada faa’iidada leh ee ku jirta mindhicirka.
Tani waxay u muuqataa inay saameyn faa’iido leh ku leedahay isbeddelka miisaanka, cabbirka dhexda iyo dheef-shiid kiimikaadka.
5. Wadnaha
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Daraasaduhu waxay soo jeedinayaan in soonka joogtada ahi uu yarayn karo qaar ka mid ah arrimaha halista u ah cudurrada wadnaha – oo ay ku jiraan cadaadiska dhiigga, kolestaroolka iyo calaamadaha caabuqa.
Cilmi baarisyada qaarkood ayaa soo jeediyey in soonka joogtada ah uu si weyn faa’iido ugu leeyahay cudurada haleela wadnaha kuwaas oo intooda badan xakamayn xadidnayn uu soonko sababo
Waxaase wali sii socda daraasadaha intaas ka badan lagu eegayo.
6. ka hortagga cudurrada
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Fududeynta qaabka cunnadaada caadiga ah waxay u muuqataa inay jidhkaaga siinayso wakhti uu diirada saaro hawlaha kale ee muhiimka ah, oo ay ku jiraan ka hortagga cudurrada.
Sababtu waxa weeye, marka aynu soomanno, jirku waxa uu bilaabaa hab loo yaqaan autophagy, tani waxay la mid tahay ‘guri-haynta’ jirka, marka walxaha wasakhda ah ee unugyada laga saaro.
Autophagy waxaa loo maleynayaa inay wanaajiso awoodda jidhka ee lagu maareeyo caabuqa dabadheeraad ah iyo, sidaas oo kale, hoos u dhigida khatarta xaaladaha sida cudurrada wadnaha, sclerosis badan iyo rheumatoid arthritis.
7. Yaraynta Walwalka
XIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Daraasadaha bini’aadamka ayaa sheegay in soonku uu yarayn karo calaamadaha welwelka iyo niyad-jabka iyo hagaajinta xiriirka bulshada.
Daraasado badan ayaa loo baahan yahay si loo qiimeeyo saameyntan laakiin natiijooyinka ilaa maanta waa dhiirigelin.
Culimada diinta ayaa inta badan is waafajiya sida soonku caafimaad ahaan iyo cibaado ahaanba ugu wanaagsan yahay qofka sooma bishan Ramadaan.
Sida la wada sugayo waxaa inyar ka dhiman yihiin bilaabashada bisha barakaysan taas oo ah mid si weyn looga sugayo caalamka Islaamka.